Kościół św. Mikołaja

Diecezja Bielsko-Żywiecka

Cieszyn leży nad rzeką Olzą, na Pogórzu Śląskim. Jest to historyczna stolica Śląska Cieszyńskiego. Miasto leży na granicy z Republiką Czeską i część miasta, po drugiej stronie Olzy należy do Czech.Pierwsza osada obronna powstała tu około V wieku pne. W średniowieczu było to miejsce Piastów cieszyńskich. Powstały w IX wieku gród w 1290 roku został stolicą księstwa cieszyńskiego, a w XIV wieku zbudowano tu wspaniałą warownię gotycką, złożoną z zamku górnego z wieżą i kaplicą zamkową na dziedzińcu oraz dolnego z basztami i mostem zwodzonym.
Kościół św. Mikołaja w Cieszynie, romańska rotunda pełniąca funkcję kaplicy zamkowej i kościoła grodowego. W latach 50. XX wieku określono datę jej powstania na pierwszą połowę XI w., natomiast ostatnie badania wskazują, że mogła powstać dopiero około 1180 roku. Zbudowana z płaskich ciosów wapiennych, na planie koła z podkowiastą apsydą, orientowana. Kolista nawa jest przekryta kopułą z kamieni układanych koncentrycznie, apsyda półkopułą. Średnica nawy mierzy 6,4 m, wysokość od podstawy sklepienia 11,3 m. W północnej części nawy znajdują się schody prowadzące na emporę, umieszczone w grubości muru. Od zewnątrz w miejscu schodów mur jest pogrubiony i tworzy rodzaj słabo występującego wykusza nadwieszonego na kroksztynach. Początkowo rotunda spełniała funkcję ośrodka administracji kościelnej cieszyńskiej kasztelanii oraz była kościołem parafialnym (do czasu zbudowania kościoła parafialnego Marii Magdaleny w XIV wieku, była jedyną świątynią Cieszyna). W późniejszym okresie spełniała role kaplicy przyzamkowej. Według jednej z hipotez rotunda użytkowana była także jako kaplica grodowa, a przy niej znajdował się najstarszy cmentarz parafialny Cieszyna, gdzie chowano naczelników kasztelanii i członków ich rodzin oraz rycerzy. Używany był do powstania miasta lokacyjnego (1260 r.), kiedy to założono nowy cmentarz w miejscu dzisiejszego placu Teatralnego. Klasycystyczna przebudowa w 1839 roku według projektu Josepha Kornhäusela wiązała się z wybiciem dużych, półkolistych okien i otynkowaniem elewacji. W latach 1947-1955 przeprowadzono konserwację, w trakcie której rotundzie przywrócono pierwotny charakter, a na podstawie zachowanych fragmentów zrekonstruowano emporę w części zachodniej.
6 grudnia (św. Mikołaja) każdego roku odbywają się tu nabożeństwa, a czasem, dzięki dobrej akustyce, rotunda jest miejscem, w którym odbywają się różne koncerty.